انصار و مهاجرين و يا هم‌پيمانان آنان و موالىشان - در نبردها از ارقام كمك مىگيرد و با اين عمل و ذكر تعداد نفرات هر گروه ، سهم خاص آنان و ميزان مشاركت‌شان را در واقعه مورد روايت بيان مىكند . بسيارى از مواردى كه واقدى آنها را ضبط كرده ، در مسائل فقهى نيز مفيد تلقى مىشوند و يا مىتوانند به روشن شدن مسأله‌اى فقهى كمك كنند ، همانند افطار پيامبر ( ص ) در سفر ماه رمضان در بدر و فتح مكه . « 1 » سيماى عمومى مسلمانان و يا جبههء دشمن آنان ، اعم از قريشيان ، بدويان و يهوديان ، به خوبى در نوشته واقدى مجسم شده است ؛ به عنوان مثال در جنگ بدر او روشن مىكند كه گروهى با غرور و خود بزرگ بينى حركت كرده است ، اما در درون دچار ترديد و دودلىهاست و حاكميت روحيهء برتر جنگ طلب ، يعنى ابو جهل ، بر ترديد آنها فائق آمده ، آنان را از فكر بازگشت منصرف مىكند . « 2 » او بيشتر به علّت‌يابى ابتدايى مىپردازد و از دلايل يا عواملى كه سبب ساز حركت پيامبر ( ص ) در غزوه يا سريه‌اى خاص مىشود ، سخن مىگويد و با ذكر آن ، زمينه‌اى براى ورود به بحث مورد نظر خود باز مىكند . با توجه به مطالب فوق ، نوشتهء واقدى در پرداختن به حيات پيامبر در مدينه ، داراى ضعف و سستى است . نپرداختن به وضعيت مسلمانان و پيامبر ( ص ) در مدينه ، در ايام عادى كه جنگى در كار نبوده ، مهمترين جنبهء آن است ؛ به اين معنا كه در فاصلهء غزوات يا سرايا ، هيچ يادى از اوضاع عمومى و اجتماعى نمىكند . البته اين بخش از مطالب علاوه بر نوشته‌هاى واقدى ، در طبقات ابن سعد نيز رها شده و توجه چندانى به آن نمىشود . اين احتمال نيز وجود دارد كه توجه صرف واقدى به مغازى پيامبر ( ص ) ، سبب غفلت وى از اين شاخه شده باشد و يا گزينش عنوان « مغازى » كارى تعمدى و براى نپرداختن به ديگر رخدادهاى صورت گرفته در مدينه بوده است . پيش از اين آورديم كه ابن سعد بر نوشته‌هاى استاد خود اعتماد كرده ، ليكن در تمامى غزوه‌ها ، بدون اشاره به مرجع ، بهترين توصيف را انتخاب مىكند و سپس اين توصيف را با تك روايتهاى زياد ، گسترده‌تر مىكند و براى هر روايت اسناد خاص آن را مىآورد . گويا ابن سعد در انتخاب روايات واقدى ، تنها قسمتى را كه متضمّن خبر است ،

--> ( 1 ) . همان ، ص 47 و 48 . ( 2 ) . همان ، ص 42 و 43 .